Spójrz na trzy wyrażenia:
take something into _____
give an _____ of an accident
bank _____
Jakie jedno słowo pasuje do wszystkich? Account.
- take something into account - brać coś pod uwagę,
- give an account of something - przedstawić relację,
- bank account - konto bankowe.
To właśnie istota zadania typu set leksykalny.
Na czym polega set leksykalny?
Musisz znaleźć jeden wyraz, który poprawnie uzupełnia wszystkie podane zdania. Nie inne słowo do każdego zdania - dokładnie ten sam zapis musi działać wszędzie.
CKE wymienia set leksykalny wśród przykładowych otwartych typów zadań ze znajomości środków językowych na poziomie podstawowym i rozszerzonym.
Przykłady CKE
W jednym oficjalnym przykładzie występują dwa zdania:
Sally forgot to _____ the document...
Firefighters have to be brave to _____ people's lives.
Odpowiedź: save - save a document oraz save someone's life.
Drugi przykład:
It's none of your _____.
Janet set up her own _____.
Odpowiedź: business - none of your business oraz set up a business.
Na poziomie rozszerzonym wyraz może uzupełniać trzy zdania. Oficjalne przykłady świetnie pokazują różne mechanizmy.
Account
- take all consequences into account,
- give an account of an accident,
- close a bank account.
Stałe wyrażenie, relacja z wydarzenia i znaczenie bankowe.
Enter
- enter your name and email address,
- enter their house.
Wprowadzić dane oraz wejść do miejsca.
Rough
- rough skin,
- rough sea,
- rough draft.
Szorstka skóra, wzburzone morze i robocza wersja tekstu.
Uczysz się połączeń wyrazów, nie tylko tłumaczeń.
Co sprawdza zadanie?
- Wieloznaczność - jedno słowo ma kilka zastosowań.
- Kolokacje - czy wiesz, jakie słowa naturalnie występują razem?
- Stałe wyrażenia - np. take into account.
- Części mowy - ta sama forma może działać jako noun, verb lub adjective.
- Elastyczność leksykalna - przestajesz myśleć „to słowo oznacza X”, a zaczynasz widzieć sieć znaczeń.
Metoda 5 kroków
Krok 1 - przeczytaj wszystkie zdania
Nie zatrzymuj się po pierwszym.
Krok 2 - znajdź najłatwiejsze
Jedno zdanie często zawiera bardzo charakterystyczną kolokację.
Krok 3 - wygeneruj kandydata
open a bank _____ → account
Krok 4 - sprawdź wszędzie
Czy take into account działa? Tak. Czy give an account działa? Tak.
Krok 5 - sprawdź formę i pisownię
Ten sam zapis musi pasować gramatycznie i naturalnie w każdej luce.
Wieloznaczność i kolokacje
Nie ucz się:
account = konto
Ucz się:
- bank account,
- take into account,
- give an account of,
- on account of.
To samo z innymi podstawowymi słowami.
Charge
- free of charge,
- service charge,
- in charge of.
Case
- in case of fire,
- court case,
- phone case,
- in any case.
Point
- point of view,
- the point of doing something,
- at this point,
- make a point,
- a sharp point.
Light
- turn on the light,
- a light bag,
- light a candle,
- light rain.
Taki sposób nauki daje przewagę w całej części językowej.
Różne części mowy
Ta sama forma może pełnić różne funkcje.
Book
I bought a book. - noun
I need to book a room. - verb
Light
Turn on the light. - noun
This bag is very light. - adjective
Light the candle. - verb
Otoczenie luki pomaga rozpoznać funkcję:
- a _____ - często noun,
- very _____ - często adjective,
- to _____ - często verb.
Następnie sprawdzasz, czy identyczne słowo działa również w pozostałych zdaniach.
Najczęstsze błędy
1. Zatrzymujesz się po dwóch zdaniach
Jeśli kandydat pasuje idealnie do dwóch, ale tylko „prawie” do trzeciego, to nie jest odpowiedź.
2. Tworzysz nienaturalne połączenie
Set jest testem naturalnych kolokacji: make a decision, nie do a decision.
3. Znasz tylko jedno znaczenie
Rough = szorstki wystarcza do rough skin, ale nie wyjaśnia rough sea ani rough draft.
4. Zmieniasz formę
Jeśli jedno zdanie wymaga run, a inne runs, nie jest to identyczny wyraz.
5. Pomijasz pisownię
W zadaniu otwartym wymagany jest poprawny zapis.
Autorskie sety
Znajdź jeden wyraz pasujący do wszystkich zdań.
Set 1
Could you _____ a reservation?
It was difficult to _____ a decision.
She knows how to _____ excellent coffee.
Make - make a reservation, make a decision, make coffee.
Set 2
I need to _____ a hotel room.
This is the best _____ I've read.
You can _____ your tickets online.
Book - verb, noun, verb.
Set 3
Turn on the _____, please.
This suitcase is surprisingly _____.
Could you _____ the candles?
Light - noun, adjective, verb.
Set 4
You have every _____ to complain.
Turn _____ at the lights.
I'm sure your answer is _____.
Right - have the right, turn right, be right.
Set 5
Keep your phone in its protective _____.
In _____ of emergency, call this number.
The police are investigating the _____.
Case - phone case, in case of, police case.
Set 6
The museum is free of _____ on Sundays.
Who is in _____ of the project?
The hotel added a service _____.
Charge.
Set 7
She reached a _____ where she wanted a change.
What's the _____ of arguing?
The knife has a sharp _____.
Point.
Set 8
We had a short _____ between lessons.
Let's take a _____.
The coffee _____ lasts fifteen minutes.
Break.
Set 9
What's today's _____?
They went on their first _____.
Write your _____ of birth.
Date.
Naturalność ma znaczenie. A date with the dentist jest logicznie zrozumiałe, lecz naturalniej powiedzieć an appointment with the dentist. Kandydat musi tworzyć naturalne połączenia.
Set 10
The city is the _____ of the country.
Start a sentence with a _____ letter.
The company needs more _____ to expand.
Capital - miasto stołeczne, wielka litera, kapitał.
Set 11
The weather is _____ today.
I had to pay a parking _____.
Everything will be _____.
Fine - adjective, noun, adjective.
Set 12 - pułapka
The teams will _____ tomorrow.
Your jacket doesn't _____ your trousers.
The fingerprint was a _____ for the database record.
Match pasuje do dwóch ostatnich, ale teams will match tomorrow jest nienaturalne - powiemy raczej play. Kandydat odpada.
Poprawna odpowiedź musi być naturalna we wszystkich kontekstach.
Jak ćwiczyć?
Stosuj metodę „jedno słowo - cztery połączenia”.
Account
bank account · take into account · give an account of · on account of
Run
run a company · run a marathon · run out of money · a service runs
Draw
draw a picture · draw attention to · draw a conclusion · draw the curtains
Raise
raise money · raise a question · raise your hand · raise awareness
To są rodziny kolokacyjne, nie klasyczne rodziny słowotwórcze.
Rodziny kolokacyjne
Take
- take part in,
- take place,
- take care of,
- take into account,
- take advantage of.
Make
- make a decision,
- make an effort,
- make progress,
- make a mistake,
- make money,
- make sure.
Do
- do homework,
- do your best,
- do research,
- do business,
- do damage,
- do someone a favour.
Te połączenia wracają również w lukach, transformacjach, tłumaczeniu i writingu.
Kolejny trening:
- _____ attention · _____ by card · _____ employees on time → pay.
- _____ a photograph · the journey _____ three hours · _____ place → took.
- _____ your hand · _____ money · _____ awareness → raise.
- _____ money · _____ time · _____ the document → save.
Co zrobić, gdy nie znasz słowa?
Zacznij od kolokacji, którą rozpoznajesz.
_____ draft
Testujesz dry. Dry skin działa, ale dry draft nie. Odpada.
Testujesz rough. Rough draft, rough skin, rough sea - wszystko działa.
To eliminacja, nie zgadywanie.
Angielski nie działa według modelu „polskie słowo = angielskie słowo”. Lepszy model to:
English word → meanings → collocations → phrases
Przykład: run to nie tylko „biegać”, ale też run a company, run a programme, run a machine, run out of money, run into somebody.
Dobry zeszyt:
| Word | Połączenia |
|---|---|
| account | bank account, take into account, give an account |
| rough | rough sea, rough skin, rough draft |
| charge | free of charge, in charge of, service charge |
| point | point of view, at this point, the point of doing |
| save | save money, save time, save a file, save a life |
Checklista
- Czy przeczytałem wszystkie zdania?
- Które zdanie zawiera najbardziej charakterystyczną kolokację?
- Czy kandydat pasuje gramatycznie i znaczeniowo wszędzie?
- Czy każde połączenie brzmi naturalnie?
- Czy forma słowa jest identyczna w każdej luce?
- Czy zapis jest poprawny?
CKE przyznaje 1 punkt za poprawną odpowiedź i 0 punktów za odpowiedź błędną albo brak. Wymagana jest pełna poprawność ortograficzna.
FAQ
Czy set leksykalny może pojawić się na maturze?
Tak. CKE wymienia go dla obu poziomów.
Czy jedno słowo musi pasować do dwóch czy trzech zdań?
To zależy od zadania. W przykładach CKE występują oba warianty.
Czy słowo może mieć inne znaczenie w każdym zdaniu?
Tak. Oficjalne account i rough pokazują to bardzo wyraźnie.
Czy słowo może być różną częścią mowy?
Tak, jeśli identyczna forma poprawnie działa w każdym zdaniu.
Co ćwiczyć najbardziej?
Podstawowe wieloznaczne słowa, phrasal verbs, kolokacje i stałe wyrażenia.
Podsumowanie
Set leksykalny nie jest zgadywanką. Dobra strategia wygląda tak:
najbardziej charakterystyczna kolokacja → kandydat → test we wszystkich zdaniach → odrzucenie nienaturalnych połączeń → kontrola pisowni.
Nie ucz się pojedynczych tłumaczeń. Ucz się słów razem z ich znaczeniami i połączeniami.
Typy zadań mamy zamknięte. Teraz czas na właściwą gramatykę maturalną - zasady, pułapki, porównania i zadania egzaminacyjne.