Człowiek - słownictwo maturalne, kolokacje, słowotwórstwo i zadania

Zakres CKE i sposób nauki

Temat Człowiek obejmuje dane personalne, okresy życia, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia, emocje, umiejętności i zainteresowania. Na poziomie rozszerzonym dochodzą osobisty system wartości i autorytety.

Nie ucz się wyłącznie pojedynczych słów. Zapamiętuj całe połączenia, na przykład: confident - lack confidence - gain confidence - boost your confidence.

Dane personalne

Najważniejsze słownictwo

• first name - imię
• surname / last name - nazwisko
• full name - imię i nazwisko
• age - wiek
• date of birth - data urodzenia
• place of birth - miejsce urodzenia
• nationality - narodowość
• citizenship - obywatelstwo
• address / home address - adres / adres zamieszkania
• email address - adres e-mail
• phone number - numer telefonu
• marital status - stan cywilny
• single / married / divorced - stanu wolnego / żonaty lub zamężna / rozwiedziony
• occupation - zawód

Użycie w zdaniu

• I was born in Poznań. - Urodziłem się / Urodziłam się w Poznaniu.
• I am seventeen years old. - Mam siedemnaście lat.
• I am Polish. - Jestem Polakiem / Polką.
• I live in a small town near Poznań. - Mieszkam w małym mieście niedaleko Poznania.

Nie: I have 18 years.
Poprawnie: I am 18 years old. / I'm 18.

Okresy życia

• baby / child - niemowlę / dziecko
• childhood - dzieciństwo
• teenager / adolescent - nastolatek / osoba w okresie dojrzewania
• adolescence - okres dojrzewania
• young adult / adult - młody dorosły / dorosły
• adulthood - dorosłość
• middle-aged - w średnim wieku
• elderly - starszy
• old age - starość
• retired - na emeryturze

Naturalne połączenia

• grow up - dorastać
• become an adult - stać się dorosłym
• reach adulthood - osiągnąć dorosłość
• spend your childhood somewhere - spędzić gdzieś dzieciństwo

I grew up in the countryside. She spent most of her childhood abroad.

Wygląd zewnętrzny

Wzrost i budowa ciała

• tall / short / of medium height - wysoki / niski / średniego wzrostu
• slim / thin - szczupły / chudy
• well-built / muscular - dobrze zbudowany / umięśniony
• overweight / plump - z nadwagą / pulchny

O osobie mówimy tall, nie high: He is quite tall.

Włosy

• long / short hair - długie / krótkie włosy
• straight / curly / wavy hair - proste / kręcone / falowane włosy
• blond / blonde, dark, brown, red, grey hair - blond, ciemne, brązowe, rude, siwe włosy
• bald - łysy

She has long, curly hair.

Hair w znaczeniu włosy jest zwykle niepoliczalne. Mówimy long hair, nie long hairs.

Twarz i inne cechy

• blue / green / brown eyes - niebieskie / zielone / brązowe oczy
• pale skin / tanned - blada skóra / opalony
• freckles - piegi
• beard / moustache - broda / wąsy
• glasses - okulary
• good-looking / attractive / handsome / pretty - atrakcyjny / przystojny / ładna
• plain - przeciętny z wyglądu
• young-looking - wyglądający młodo

Naturalne zwroty: have a beard, wear glasses, look young for your age, look like somebody.

Charakter

Podstawa

• friendly, kind, polite - przyjazny, życzliwy, uprzejmy
• rude, dishonest, impatient - nieuprzejmy, nieuczciwy, niecierpliwy
• honest, patient, responsible - uczciwy, cierpliwy, odpowiedzialny
• reliable, hard-working, ambitious - niezawodny, pracowity, ambitny
• confident / shy - pewny siebie / nieśmiały
• sociable / quiet - towarzyski / małomówny
• cheerful / serious - pogodny / poważny
• generous / selfish - hojny / samolubny
• creative / sensitive / stubborn - kreatywny / wrażliwy / uparty
• organised / easy-going - zorganizowany / wyluzowany

Vocabulary upgrade - rozszerzenie

• determined / considerate / trustworthy - zdeterminowany / liczący się z uczuciami innych / godny zaufania
• open-minded / narrow-minded - otwarty na nowe idee / ograniczony w poglądach
• self-confident / insecure - pewny siebie / niepewny siebie
• modest / arrogant / assertive / reserved - skromny / arogancki / asertywny / powściągliwy
• impulsive / compassionate / conscientious / tactful / mature - impulsywny / współczujący / sumienny / taktowny / dojrzały

Przydatne kolokacje

• have a good sense of humour - mieć dobre poczucie humoru
• have a strong personality - mieć silną osobowość
• be easy to get along with - być osobą, z którą łatwo się dogadać
• make a good impression - zrobić dobre wrażenie
• lack / gain / boost confidence - brakować pewności siebie / nabrać / zwiększyć pewność siebie
• lose your temper / keep calm - stracić panowanie nad sobą / zachować spokój

Uczucia i emocje

Podstawa: happy, sad, angry, worried, nervous, stressed, relaxed, excited, surprised, disappointed, embarrassed, bored, frightened, proud, jealous, lonely, grateful, satisfied.

Rozszerzenie: delighted, thrilled, relieved, annoyed, frustrated, anxious, terrified, overwhelmed, devastated, ashamed.

Przyimki, które trzeba znać

• proud of / afraid of
• worried about / excited about
• interested in
• pleased with / disappointed with or about
• angry with somebody / angry about something

I was relieved when I heard that she had passed the exam.

Umiejętności i zainteresowania

• skill / ability / talent - umiejętność / zdolność / talent
• interest / hobby / passion - zainteresowanie / hobby / pasja
• be good / bad at something or doing something - być dobrym / słabym w czymś
• be interested in / be keen on / be fond of - interesować się / bardzo lubić / lubić
• have a talent for - mieć talent do
• be able to - potrafić
• take up a hobby - zacząć nowe hobby
• develop / improve your skills - rozwijać / poprawiać umiejętności

I'm keen on photography. She's particularly good at solving problems. He has a talent for learning languages.

Rzeczy osobiste

• wallet / purse / handbag / backpack - portfel / portmonetka / torebka / plecak
• keys / mobile phone / headphones / charger - klucze / telefon / słuchawki / ładowarka
• ID card / passport - dowód osobisty / paszport
• jewellery / watch - biżuteria / zegarek

Kolokacje: personal belongings, carry something with you, leave something behind, lose your belongings.

Wartości i autorytety - rozszerzenie

• values / beliefs / principles - wartości / przekonania / zasady
• honesty / loyalty / respect / tolerance - uczciwość / lojalność / szacunek / tolerancja
• empathy / responsibility / integrity - empatia / odpowiedzialność / prawość
• role model / authority figure - wzór do naśladowania / autorytet
• influence - wpływ

Naturalne wyrażenia:

• look up to somebody - podziwiać kogoś
• admire somebody for something - podziwiać kogoś za coś
• set a good example - dawać dobry przykład
• be a role model for somebody - być dla kogoś wzorem
• have a positive influence on somebody - mieć pozytywny wpływ na kogoś
• stand up for your beliefs / stick to your principles - bronić przekonań / trzymać się zasad
• live up to expectations - sprostać oczekiwaniom

Phrasal verbs i słowotwórstwo

Phrasal verbs: grow up, calm down, cheer up, look up to, stand out, fit in, open up, take up something, give up something.

Rodziny wyrazów:

• person -> personal -> personality
• confident -> confidence
• patient -> patience -> impatient
• responsible -> responsibility -> irresponsible
• honest -> honesty -> dishonest
• ambitious -> ambition
• generous -> generosity
• sensitive -> sensitivity
• independent -> independence
• reliable -> reliability
• anxious -> anxiety
• proud -> pride
• curious -> curiosity

Typowe błędy

Nie: I have 18 years.
Tak: I am 18 years old.

Nie: He is very high.
Tak: He is very tall.

Nie: She has long blond hairs.
Tak: She has long blond hair.

Nie: I am interesting in music.
Tak: I am interested in music.

Nie: She is very sympathetic w znaczeniu sympatyczna.
Tak: She is very friendly / nice. (Sympathetic znaczy współczujący.)

Ćwiczenia

Zadanie 1 - uzupełnij

1. Mark is extremely _____. You can trust him to do what he promises.
2. I was really _____ before my driving test.
3. My sister has always been good _____ drawing.
4. Kate is very _____. She wants to become a successful doctor.
5. I really look _____ to my grandfather because of everything he has achieved.
6. After hearing that she had passed, Anna felt extremely _____.

Zadanie 2 - słowotwórstwo

1. Tom doesn't have enough _____ to speak in front of a large audience. (CONFIDENT)
2. I admire her _____ and determination. (HONEST)
3. Teenagers often want more _____ from their parents. (INDEPENDENT)
4. You can depend on Mike because of his _____. (RELIABLE)
5. His greatest _____ is becoming a professional athlete. (AMBITIOUS)

Zadanie 3 - przetłumacz fragment

1. My brother (jest bardzo dobry w) solving technical problems.
2. My mother is the person (którą najbardziej podziwiam).
3. I was (bardzo rozczarowany) with my exam result.
4. Julia (zawsze robi dobre wrażenie) when she meets new people.
5. It's important to (trzymać się swoich zasad) even when others disagree.

Odpowiedzi

Zadanie 1: 1. reliable, 2. nervous, 3. at, 4. ambitious, 5. up, 6. relieved / delighted.

Zadanie 2: 1. confidence, 2. honesty, 3. independence, 4. reliability, 5. ambition.

Zadanie 3: 1. is very good at, 2. I look up to the most / whom I admire the most, 3. very disappointed, 4. always makes a good impression, 5. stick to your principles.

Zapamiętaj przed maturą

Zamiast samego confident zapamiętaj: be confident - lack confidence - gain confidence - boost your confidence.

Zamiast samego proud: be proud of somebody - take pride in something.

Takie połączenia pozwalają używać słownictwa naturalnie w writingu, speakingu i zadaniach na znajomość środków językowych.