Żywienie - słownictwo maturalne, kolokacje, słowotwórstwo i zadania

Zakres CKE i sposób nauki

Temat Żywienie obejmuje artykuły spożywcze, posiłki i ich przygotowywanie, smak i konsystencję, ilości, nawyki żywieniowe, diety oraz jedzenie poza domem.

Ucz się całych połączeń: balanced diet, processed food, eat out, cut down on sugar, be rich in protein, ask for the bill.

Grupy produktów

Owoce i warzywa

• apple / banana / orange / pear / grapes - jabłko / banan / pomarańcza / gruszka / winogrona
• strawberry / raspberry / blueberry - truskawka / malina / borówka
• peach / watermelon - brzoskwinia / arbuz
• potato / tomato / cucumber / carrot - ziemniak / pomidor / ogórek / marchew
• onion / garlic / pepper - cebula / czosnek / papryka
• lettuce / cabbage / broccoli / spinach - sałata / kapusta / brokuł / szpinak

Nabiał i źródła białka

• milk / cheese / yoghurt / butter / cream - mleko / ser / jogurt / masło / śmietana
• plant-based milk - napój roślinny
• chicken / beef / pork / turkey - kurczak / wołowina / wieprzowina / indyk
• fish / seafood / egg - ryba / owoce morza / jajko
• beans / lentils / chickpeas / tofu / nuts - fasola / soczewica / ciecierzyca / tofu / orzechy

Produkty zbożowe

• bread / roll / rice / pasta - chleb / bułka / ryż / makaron
• flour / oats / cereal - mąka / płatki owsiane / płatki śniadaniowe
• wholemeal bread - chleb pełnoziarnisty

Określenia produktów

• fresh / frozen / raw / cooked - świeży / mrożony / surowy / ugotowany
• homemade / ready-made - domowej roboty / gotowy
• processed / organic - przetworzony / ekologiczny
• low-fat / fat-free - niskotłuszczowy / beztłuszczowy
• sugar-free / gluten-free / dairy-free - bez cukru / bezglutenowy / bez nabiału
• fresh produce - świeże produkty, szczególnie owoce i warzywa
• processed food - żywność przetworzona
• junk food - niezdrowa, wysoko przetworzona żywność
• convenience food - gotowa żywność ułatwiająca szybkie przygotowanie posiłku

Posiłki

Przydatne wyrażenia

• have breakfast / lunch / dinner - jeść śniadanie / lunch / obiad lub kolację
• skip breakfast - pomijać śniadanie
• grab a quick snack - szybko coś przekąsić
• eat between meals - podjadać między posiłkami
• have a three-course meal - zjeść trzydaniowy posiłek

Mówimy have breakfast / lunch / dinner bez a. Wyjątek: have a big breakfast, gdy posiłek jest dodatkowo opisany.

Smak i konsystencja

• sweet / sour / salty / bitter - słodki / kwaśny / słony / gorzki
• spicy / mild - pikantny / łagodny
• tasty / delicious / bland - smaczny / pyszny / mdły
• fresh / crispy / crunchy - świeży / chrupiący / twardo chrupki
• soft / tender / creamy / juicy / greasy - miękki / delikatny / kremowy / soczysty / tłusty
• full of flavour / rich in flavour - pełen smaku / intensywny w smaku
• perfectly seasoned - idealnie doprawiony
• overcooked / undercooked - rozgotowany lub przegotowany / niedogotowany
• mouth-watering - wyjątkowo apetyczny

Przygotowywanie posiłków

Czasowniki

• cook / boil / fry / deep-fry - gotować / gotować w wodzie / smażyć / smażyć w głębokim tłuszczu
• bake / roast / grill / steam - piec ciasto lub chleb / piec mięso lub warzywa / grillować / gotować na parze
• chop / slice / dice / peel / grate - siekać / kroić w plastry / kroić w kostkę / obierać / trzeć
• mix / stir / pour / add / season / serve - mieszać / mieszać łyżką / wlewać / dodawać / doprawiać / podawać

Rzeczowniki

• recipe / ingredient - przepis / składnik
• oven / frying pan / saucepan / pot - piekarnik / patelnia / rondel / garnek
• bowl / knife / cutting board - miska / nóż / deska do krojenia

First, chop the onion and fry it in a little oil.

Season the soup with salt, pepper and fresh herbs.

Recipe = przepis kulinarny, a receipt = paragon. To częsty false friend.

Ilości i opakowania

• a bottle of water - butelka wody
• a carton of milk - karton mleka
• a jar of jam - słoik dżemu
• a tin / can of tomatoes - puszka pomidorów
• a packet of biscuits - paczka herbatników
• a bag of rice - torebka lub worek ryżu
• a loaf / slice of bread - bochenek / kromka chleba
• a piece of cake - kawałek ciasta
• a bowl of soup - miska zupy
• a cup of tea - filiżanka herbaty

Bread, rice, pasta i food są zwykle niepoliczalne. Mówimy a loaf of bread, a bowl of rice, some pasta.

Nawyki żywieniowe

• eating habits - nawyki żywieniowe
• balanced / healthy / unhealthy diet - zbilansowana / zdrowa / niezdrowa dieta
• regular meals / portion / appetite - regularne posiłki / porcja / apetyt
• calorie / nutrient / protein / carbohydrates / fat / fibre - kaloria / składnik odżywczy / białko / węglowodany / tłuszcz / błonnik
• vitamins / minerals - witaminy / minerały
• eat a balanced diet - stosować zbilansowaną dietę
• cut down on sugar - ograniczyć cukier
• avoid processed food - unikać żywności przetworzonej
• drink plenty of water - pić dużo wody
• watch your portion sizes - kontrolować wielkość porcji

A balanced diet should include a variety of foods rather than eliminate entire food groups without a reason.

Diety i preferencje

• vegetarian / vegan / pescatarian - wegetarianin / weganin / osoba jedząca ryby, ale nie mięso
• plant-based diet - dieta oparta głównie lub wyłącznie na produktach roślinnych
• gluten-free / dairy-free diet - dieta bezglutenowa / bez nabiału
• food allergy / food intolerance - alergia pokarmowa / nietolerancja pokarmowa
• follow a vegetarian diet - stosować dietę wegetariańską
• be allergic to nuts - mieć alergię na orzechy
• be intolerant to lactose - nie tolerować laktozy
• avoid certain foods - unikać określonych produktów
• exclude something from your diet - wykluczyć coś z diety

Diet po angielsku nie musi oznaczać diety odchudzającej. Może oznaczać ogólny sposób odżywiania.

Jedzenie poza domem

• restaurant / café / coffee shop / canteen - restauracja / kawiarnia / kawiarnia / stołówka
• fast-food restaurant / food court - restauracja fast food / strefa gastronomiczna
• takeaway / takeout - jedzenie na wynos
• menu / waiter / waitress / server - menu / kelner / kelnerka / osoba obsługująca
• bill / check / tip - rachunek / rachunek / napiwek
• reservation / booking - rezerwacja
• book / reserve a table - zarezerwować stolik
• order a meal - zamówić posiłek
• recommend a dish - polecić danie
• ask for the bill - poprosić o rachunek
• leave a tip - zostawić napiwek
• eat out - jeść poza domem

Could we have the bill, please?

I'd like the soup as a starter and the grilled salmon for the main course.

Problemy w restauracji

• cold / burnt / undercooked / overcooked - zimny / przypalony / niedogotowany / przegotowany
• wrong order / poor service - błędne zamówienie / słaba obsługa
• There seems to be a problem with my order. - Chyba jest problem z moim zamówieniem.
• I ordered the vegetarian dish, not the chicken. - Zamówiłem danie wegetariańskie, nie kurczaka.
• This is undercooked. - To jest niedogotowane.
• Could you replace it, please? - Czy można to wymienić?

Vocabulary upgrade

• nutritious / nutritional value - pożywny / wartość odżywcza
• highly processed food / whole foods - żywność wysoko przetworzona / mało lub nieprzetworzona
• food waste - marnowanie żywności
• locally sourced food / seasonal produce - żywność od lokalnych dostawców / produkty sezonowe
• dietary habits / dietary requirements - nawyki / wymagania żywieniowe
• food consumption - spożycie żywności
• provide essential nutrients - dostarczać niezbędnych składników odżywczych
• reduce food waste - ograniczać marnowanie żywności
• make healthier food choices - dokonywać zdrowszych wyborów żywieniowych
• be high in salt / sugar / fat - zawierać dużo soli / cukru / tłuszczu
• be rich in fibre / protein - być bogatym w błonnik / białko

Phrasal verbs i słowotwórstwo

Phrasal verbs

• eat out - jeść poza domem
• cut down on - ograniczyć
• give up - zrezygnować z
• warm up - podgrzać
• use up - zużyć do końca
• go off - zepsuć się, np. o jedzeniu
• pick at - skubać jedzenie bez apetytu

I'm trying to cut down on sugary drinks.

We need to use up these vegetables before they go off.

Word formation

Typowe błędy

Nie: I eat a breakfast at 7.
Tak: I have / eat breakfast at 7.

Nie: This food is very tasteful.
Tak: This food is very tasty. / It tastes great.

Nie: Give me the receipt, please. - w restauracji
Tak: Could we have the bill, please?

Nie: This is my favourite receipt.
Tak: This is my favourite recipe.

Nie: I eat many bread.
Tak: I eat a lot of bread.

Nie: I want to make a reservation on two people.
Tak: I'd like to make a reservation for two people.

Ćwiczenia

Zadanie 1 - uzupełnij jednym wyrazem

1. I'm trying to cut _____ on sugar and processed food.
2. Could we have the _____, please? We'd like to pay.
3. This curry is too _____ for me - my mouth is burning!
4. You need to _____ the carrots before chopping them.
5. We often eat _____ at weekends instead of cooking at home.
6. A balanced diet should provide all the essential _____ your body needs.

Zadanie 2 - słowotwórstwo

1. This soup is filling and very _____. (NUTRITION)
2. The restaurant is famous for excellent _____. (SERVE)
3. Doctors often recommend a _____ and balanced diet. (VARY)
4. Excessive sugar _____ can contribute to health problems. (CONSUME)
5. The sauce was almost completely _____. (TASTE)

Zadanie 3 - przetłumacz fragment

1. I'm trying to (ograniczyć słodycze).
2. This dish (jest bogate w białko).
3. We (zarezerwowaliśmy stolik dla czterech osób) for 7 p.m.
4. You should (jeść regularne posiłki) instead of skipping breakfast.
5. We need to (zużyć te warzywa) before they go off.

Odpowiedzi

Zadanie 1: 1. down, 2. bill, 3. spicy, 4. peel, 5. out, 6. nutrients.

Zadanie 2: 1. nutritious, 2. service, 3. varied, 4. consumption, 5. tasteless.

Zadanie 3: 1. cut down on sweets, 2. is rich / high in protein, 3. booked / reserved a table for four, 4. eat regular meals, 5. use up these vegetables.

Zapamiętaj przed maturą

Zamiast uczyć się samego food, buduj zestawy: balanced diet, eating habits, processed food, fresh produce, eat out, cut down on sugar, be rich in protein, order a meal, ask for the bill. To słownictwo wykorzystasz w zadaniach leksykalnych, speakingu i writingu.