Nauka i technika - słownictwo maturalne i zadania

Zakres CKE i sposób nauki

Dział Nauka i technika obejmuje ludzi nauki, badania, odkrycia, wynalazki, urządzenia, internet, komunikację cyfrową oraz korzyści i zagrożenia technologii. Na rozszerzeniu ważne są też postęp naukowo-techniczny, sztuczna inteligencja, etyka i wpływ społeczny.

Ucz się całych konstrukcji: conduct research, carry out an experiment, make a discovery, back up files, protect personal data.

Nauka i badania

Kolokacje:

• conduct research - prowadzić badania
• carry out an experiment - przeprowadzić eksperyment
• collect / analyse data - zbierać / analizować dane
• test a hypothesis - testować hipotezę
• provide evidence - dostarczać dowodów
• publish research findings - publikować wyniki badań
• reach a conclusion - dojść do wniosku
• make scientific progress - dokonywać postępu naukowego

Research jest zwykle niepoliczalne: conduct research, nie make researches.

Ludzie nauki, odkrycia i wynalazki

• inventor - wynalazca

• engineer - inżynier

• physicist - fizyk

• chemist - chemik

• biologist - biolog

• astronomer - astronom

• computer scientist - informatyk, naukowiec zajmujący się informatyką

• laboratory technician - technik laboratoryjny

• discovery - odkrycie

• invention - wynalazek

• innovation - innowacja

• breakthrough - przełom

• development - rozwój, osiągnięcie

• device - urządzenie

• machine - maszyna

• prototype - prototyp

• patent - patent

• make a discovery - dokonać odkrycia

• develop a new method - opracować nową metodę

• invent a device - wynaleźć urządzenie

• discover a new species - odkryć nowy gatunek

• make a breakthrough - dokonać przełomu

• apply for a patent - złożyć wniosek o patent

• have a major impact on society - mieć duży wpływ na społeczeństwo

Invent oznacza stworzyć coś, czego wcześniej nie było. Discover oznacza odkryć coś, co istniało, lecz nie było znane.

Urządzenia elektroniczne

• smartphone / mobile phone - smartfon / telefon komórkowy
• laptop / desktop computer - laptop / komputer stacjonarny
• tablet - tablet
• smartwatch - inteligentny zegarek
• printer / scanner - drukarka / skaner
• headphones - słuchawki
• charger - ładowarka
• battery - bateria
• screen - ekran
• keyboard - klawiatura
• mouse - mysz komputerowa
• camera - kamera, aparat

Korzystanie z urządzeń:

• switch / turn a device on / off - włączyć / wyłączyć urządzenie
• charge the battery - naładować baterię
• plug something in / unplug it - podłączyć / odłączyć od prądu
• connect a device to Wi-Fi - połączyć urządzenie z Wi-Fi
• install an app - zainstalować aplikację
• update software - zaktualizować oprogramowanie
• restart a device - uruchomić urządzenie ponownie

Komputery i internet

• internet connection - połączenie internetowe

• website - strona internetowa

• web browser - przeglądarka internetowa

• search engine - wyszukiwarka

• link - odnośnik

• file / folder - plik / folder

• password / username - hasło / nazwa użytkownika

• account - konto

• cloud storage - przechowywanie danych w chmurze

• Wi-Fi network - sieć Wi-Fi

• software / hardware - oprogramowanie / sprzęt

• operating system - system operacyjny

• browse the web - przeglądać internet

• search for information - szukać informacji

• download / upload a file - pobrać / przesłać plik

• save / open / close a document - zapisać / otworzyć / zamknąć dokument

• create an account - utworzyć konto

• log in / sign in - zalogować się

• log out / sign out - wylogować się

• back up your files - zrobić kopię zapasową plików

Komunikacja cyfrowa

• email - e-mail

• message - wiadomość

• video call - wideorozmowa

• social media platform - platforma społecznościowa

• online meeting - spotkanie online

• instant messaging - komunikator internetowy

• attachment - załącznik

• notification - powiadomienie

• profile - profil

• post / comment - wpis / komentarz

• send an email / message - wysłać e-mail / wiadomość

• attach a file - załączyć plik

• join a video call - dołączyć do wideorozmowy

• share a screen / post - udostępnić ekran / wpis

• turn off notifications - wyłączyć powiadomienia

• stay connected - pozostawać w kontakcie

Problemy techniczne

• technical problem - problem techniczny

• error message - komunikat o błędzie

• bug - błąd w oprogramowaniu

• crash - awaria, nagłe zamknięcie programu

• slow connection - wolne połączenie

• weak signal - słaby sygnał

• dead battery - rozładowana bateria

• broken screen - pęknięty ekran

• data loss - utrata danych

• the app keeps crashing - aplikacja ciągle się wyłącza

• the screen has frozen - ekran się zawiesił

• the battery has run out - bateria się rozładowała

• the device does not respond - urządzenie nie reaguje

• fix a technical problem - naprawić problem techniczny

• reset a password - zresetować hasło

• restore lost data - odzyskać utracone dane

• contact technical support - skontaktować się z pomocą techniczną

Mówimy the battery is dead / has run out, nie the battery finished.

Korzyści technologii

• convenience - wygoda

• efficiency - wydajność, efektywność

• access to information - dostęp do informacji

• automation - automatyzacja

• remote work - praca zdalna

• online education - edukacja online

• productivity - produktywność

• innovation - innowacja

• save time - oszczędzać czas

• make everyday tasks easier - ułatwiać codzienne zadania

• improve communication - poprawiać komunikację

• provide access to information - zapewniać dostęp do informacji

• increase productivity - zwiększać produktywność

• enable remote work - umożliwiać pracę zdalną

• improve quality of life - poprawiać jakość życia

• create new opportunities - tworzyć nowe możliwości

Zagrożenia technologii i bezpieczeństwo

• privacy - prywatność

• data security - bezpieczeństwo danych

• cybercrime - cyberprzestępczość

• identity theft - kradzież tożsamości

• online scam - oszustwo internetowe

• hacking - włamanie komputerowe

• misinformation - dezinformacja

• screen addiction - uzależnienie od ekranów

• digital footprint - ślad cyfrowy

• cyberbullying - cyberprzemoc

• privacy settings - ustawienia prywatności

• two-factor authentication - uwierzytelnianie dwuskładnikowe

• antivirus software - oprogramowanie antywirusowe

• suspicious link - podejrzany link

• phishing - wyłudzanie danych

• protect your personal data - chronić dane osobowe

• use a strong password - używać silnego hasła

• fall victim to an online scam - paść ofiarą oszustwa

• have your account hacked - mieć zhakowane konto

• spread misinformation - rozpowszechniać dezinformację

• leave a digital footprint - pozostawiać ślad cyfrowy

• enable two-factor authentication - włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe

• avoid suspicious links - unikać podejrzanych linków

• report online abuse - zgłaszać nadużycia w internecie

Sztuczna inteligencja

• artificial intelligence / AI - sztuczna inteligencja

• AI system - system AI

• algorithm - algorytm

• machine learning - uczenie maszynowe

• automation - automatyzacja

• chatbot - chatbot

• generated content - wygenerowana treść

• facial recognition - rozpoznawanie twarzy

• self-driving car - samochód autonomiczny

• automate repetitive tasks - automatyzować powtarzalne zadania

• analyse large amounts of data - analizować duże ilości danych

• generate text or images - generować tekst lub obrazy

• improve decision-making - usprawniać podejmowanie decyzji

• replace some human tasks - zastępować część zadań ludzi

• raise ethical concerns - budzić wątpliwości etyczne

Na maturze ważniejsze od technicznych szczegółów są zastosowania, korzyści, zagrożenia i wpływ technologii na człowieka.

Postęp naukowo-techniczny

• scientific / technological progress - postęp naukowy / technologiczny

• scientific breakthrough - przełom naukowy

• technological advancement - osiągnięcie technologiczne

• emerging technology - rozwijająca się technologia

• ethical issue - kwestia etyczna

• social impact - wpływ społeczny

• long-term consequences - długoterminowe konsekwencje

• drive innovation - napędzać innowacje

• transform the way we live - zmieniać sposób, w jaki żyjemy

• lead to major advances - prowadzić do dużych postępów

• bring both benefits and risks - przynosić korzyści i zagrożenia

• raise ethical questions - rodzić pytania etyczne

• have unintended consequences - mieć niezamierzone konsekwencje

• change the labour market - zmieniać rynek pracy

Technologia a środowisko

• renewable energy technology - technologia energii odnawialnej

• electric vehicle - pojazd elektryczny

• energy-efficient device - energooszczędne urządzenie

• electronic waste / e-waste - elektroodpady

• recycling - recykling

• energy consumption - zużycie energii

• reduce energy consumption - ograniczać zużycie energii

• develop cleaner technologies - rozwijać czystsze technologie

• recycle electronic waste - poddawać elektroodpady recyklingowi

• reduce environmental impact - ograniczać wpływ na środowisko

• use resources more efficiently - efektywniej wykorzystywać zasoby

Phrasal verbs i słowotwórstwo

Phrasal verbs

• turn on / off - włączyć / wyłączyć
• plug in - podłączyć
• log in / out - zalogować / wylogować się
• sign up - zarejestrować się
• back up - zrobić kopię zapasową
• set up - skonfigurować, założyć
• shut down - wyłączyć system
• work out - rozwiązać, zrozumieć
• find out - dowiedzieć się

Word formation

• science -> scientist -> scientific -> scientifically
• research -> researcher
• invent -> inventor -> invention
• discover -> discovery
• innovate -> innovation -> innovative
• develop -> development -> developer
• technology -> technological -> technologically
• secure -> security -> insecure
• connect -> connection -> connected
• automate -> automation -> automated

Typowe błędy

• Nie: I made a research about AI. Tak: I did / conducted research on AI.
• Nie: Scientists invented a new planet. Tak: Scientists discovered a new planet.
• Nie: I entered on the website. Tak: I went to / visited the website.
• Nie: I search information in Internet. Tak: I search for information on the Internet.
• Nie: I have no connection with Internet. Tak: I have no Internet connection.
• Nie: My battery finished. Tak: My battery died / ran out.
• Nie: This technology has many pluses. Tak: This technology has many advantages / benefits.

Ćwiczenia

Zadanie 1 - uzupełnij jednym wyrazem

1. Scientists carried _____ an experiment.
2. Always back _____ important files.
3. The invention had a huge _____ on communication.
4. I cannot log _____ because I forgot my password.
5. The company is developing energy-_____ devices.
6. Do not click on suspicious _____ in emails.

Zadanie 2 - słowotwórstwo

1. The treatment is the result of _____ research. (SCIENCE)
2. The smartphone was an influential _____. (INVENT)
3. The company makes highly _____ products. (INNOVATE)
4. Better online _____ protects personal data. (SECURE)
5. The rapid _____ of AI creates opportunities. (DEVELOP)

Zadanie 3 - przetłumacz fragment

1. Researchers (przeprowadzili eksperyment) in a laboratory.
2. You should (robić kopię zapasową plików) regularly.
3. Technology (ułatwia nam dostęp do informacji).
4. Automation may (zmienić rynek pracy).
5. Scientific progress can (przynosić korzyści i zagrożenia).

Odpowiedzi

Zadanie 1: 1. out, 2. up, 3. impact, 4. in, 5. efficient, 6. links.

Zadanie 2: 1. scientific, 2. invention, 3. innovative, 4. security, 5. development.

Zadanie 3:

1. carried out / conducted an experiment
2. back up your files
3. makes it easier for us to access information / gives us easier access to information
4. change the labour market
5. bring both benefits and risks

Zapamiętaj przed maturą

Ucz się całych połączeń: conduct research, carry out an experiment, make a discovery, develop technology, back up files, protect personal data, fall victim to an online scam i have an impact on society. Na rozszerzeniu przydadzą się: scientific breakthrough, technological advancement, ethical concerns i long-term consequences.